گفت و گو از:زهرا غلامی
دولت الکترونیکی در ایران مقوله ای است که پس از مدتها بی اعتنایی با فعال شدن شورای عالی فناوری اطلاعات، جان تازه ای یافت و اینک در وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و در سازمان فناوری اطلاعات ایران در قالب معاونت توسعه دولت الکترونیک پیگیری می شود.
گفت و گوی زیر آسیب شناسی اقدامات گذشته و برنامه های پیش رو در این خصوص است که توسط رضا باقری اصل، در سازمان فناوری اطلاعات ایران دنبال می شود.
در آغاز گفت و گو لطفا نظر خود را نسبت به وضعیت دولت الکترونیک در ایران بیان کنید؟
در ابتدای دولت یازدهم، تکالیف قانون برنامه پنجم که بر عهده دولت در حوزه توسعه دولت الکترونیک گذاشته شده بود، غلیرغم زحمات دولتهای قبلی، پیشرفت محسوسی نداشت. نیمی از برنامه گذشته بود و شاهد پیشرفت 15 درصدی تکالیف بودیم.
نخستین گام این بود که تکالیف بر زمین مانده را شروع کنیم. نقشه جامع توسعه خدمات الکترونیک موضوع ماده ج برنامه پنجم توسعه چیزی که تصویب شده بود با همکاری و فعال شدن شورای عالی فناوری اطلاعات و در کنار آن شورای عالی اداری که دو رکن تحول نظام اداری کشور را ایجاد کردند، تدوین و در شهریورماه سال 93 ابلاغ شد.
در سالهای اخیر بیشتر به کارهای رونمایی و پورتال ها رو آورده شده بود. در حالی که کارهای زیر بنایی و کلیدی توسعه دولت الکترونیک و یکپارچه سازی خدمات کاملا مغفول مانده بود.
شاخصهای دولت الکترونیکی چیست؟
دولت الکترونیک مفهوم بازآفرینی دولت و الکترونیکی کردن و کارآمدتر کردن آن است. یعنی استفاده از ابزار IT برای توانمندسازی، تحول و بازآفرینی است. شاخصهای توسعه دولت الکترونیکی هم یک سری شاخصهای عملکردی سطحی است که به طور مثال چند خدمت الکترونیکی شده و چند نفر چند از سرویس ها استفاده کردند. این تنها یک شاخص است ولی دولت الکترونیکی، دولتی به مفهوم واقعی الکترونیکی شده و کارآفرین است. دولتی که در آن مقابله با فساد موج بزند. دولتی که شفاف و پاسخگو ست.
ما در کجای این شاخص ها قرار داریم؟
از نظر شاخصهای دولت الکترونیک، و حوزهی عملکردهای فنی فاصله محسوسی با نسلهای تحول گرفته دنیا داریم. این مفاهیم در نظام برنامه ریزی گذشته کاملا مهجور مانده بود.
در مفهوم سرویس گرایی هم شناسنامه خدمات نداشتیم. اساسا دولت نمی دانست چه سرویسهایی دارد.
چه اقداماتی در این زمینه انجام دادید؟
بر اساس مواد قانونی، نقشه جامع و ماده 62 و 70 قانون برنامه، دو اقدام انجام دادیم. یکی با کمک وزارت اقتصاد و دارایی و سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور، سرویسهای دولت احصا شد و همچنان روند تهیه شناسنامه سرویسها ادامه دارد. البته با تکمیل این شناسنامه، دولت صاحب شناسنامه سرویسها میشود. دولت کمتر از هزار سرویس دارد که دسته سرویسهای مهم دولت هستند. بر این اساس زحمت زیادی کشیده شد در کنار آن لازم بود چند اتفاق مهم دیگر در چند لایه رخ دهد. باید اتصال دستگاههای اجرایی به یکدیگر یا همان مرکز تبادل ملی اطلاعات شکل بگیرد که الحمدالله با حمایت نهادهای نظارتی از جمله دیوان محاسبات اداری نزدیک به 100 دستگاه اصلی امروز یعنی بالای 90 درصد دستگاه ها به مرکز ملی تبادل اطلاعاات متصل شدهاند.
آیا تمام سرویس ها الکترونیکی شده اند؟
هر دستگاه بر اساس شیوه کاری خود سرویسها را الکترونیکی کرده یا هنوز نکرده و باید بکند. لزوما قرار نیست همه از یک مدل پیاده سازی پیروی کنند. ولی یک نرم افزار مرکز ملی تبادل اطلاعات کشور وظیفه تبادل سرویسهای مختلفی که با پلتفرمهای مختلف ایجاد شده را دارد. این پروژه بیش از 40 درصد اجرا شده و انشاء الله تا پایان سال فاز یک آن اجرایی میشود.
نحوه تبادل سرویس ها چگونه است؟
برای تبادل اطلاعات باید مفهوم تبادل پذیری را ایجاد میکردیم بر این اساس سند چارچوب تبادل پذیری را تدوین کردیم که بیش از 50 درصد پیشرفت داشته و انشاء الله تا آخر سال به بهرهبرداری میرسد و تبادل اطلاعات بین پایگاه اصلی و پایگاههای فرعی کشور در این بستر فراهم میشود.
ذیل مقررات شورای عالی فناوری اطلاعات و کمیسیون توسعه دولت الکترونیک هم، با تمرکز بر چند پایگاه اطلاعات اصلی، چند پروژه مهم در کشور تعریف شد، از جمله GNAF که با همکاری پست و چند مرکز دیگر راه افتاده یا بازنگری در شرایط پایگاه اطلاعات هویتی کشور، کدینگ کالا و خدمات که به تازگی توسط وزارت صنعت و معدن و تجارت راه افتاده و نظام کدینک و اطلاعات کشور را هم داریم کامل میکنیم و این کمکی است که به این حوزه انجام میکنیم.
خدمات چگونه به دست مردم می رسد؟
برای این منظور خدمات در 14 خوشه دسته بندی شد. چند دستگاه مسوول هستند. خوشبختانه در حوزه سلامت توفیقات بسیار زیادی داشتیم. در حوزه اقتصاد مرکز تبادل اطلاعات اقتصادی کشور راهاندازی شد و از خوشههای پیشرو ماست. در حوزه رفاهی در حال کار هستیم و انشاء الله خبرهای خوبی از آن در خصوص پورتال بیمه کشور می شنویم. حوزه کشاورزی، محیط زیست هم اتفاقات خوبی افتاده است. در حوزه انرژی و چند حوزه دیگر هم شروع به کار کردیم.
در مهمترین بخش که ارایه سرویس به مردم است چند پروژه مشخص در دولت شروع شده است. یکی پروژه پورتال ملی ایران است که از تجربه گذشته و تجربیات روز استفاده کردیم. پروژه کارپوشه ایرانیان که این کارپوشه یا E-BOX با همکاری شرکت پست در حال راهاندازی است حدود 40 درصد پیشرفت داشته و جایگزین ایمیل برای گرفتن سرویس مردم میشود. یک بستر بسیار انعطاف پذیر برای ارایه سرویس و پرداختهای دولت است.
سند توسعه دولت همراه هم تدوین شده و چارچوبهای توسعه آن از سایر کانالهای دسترسی هم به زودی فراهم می شود.
البته در کنار این اقدامات با توجه به توسعه زیرساختها و اتصال دستگاهها و فراهم شدن دسترسی مردم به شبکه ملی اطلاعات و ورود نسل 3 و 4 دسترسی مردم به اطلاعات تسهیل می شود و این را می توان در خدماتی که تا کنون ارایه شده است نظیر ثبت نام یارانه، سبد کالا و ... دید.
هر چند نباید فراموش کرد، تقاضای مردم بیش از ارایه سرویسها بوده و شتاب تقاضا بر عرضه سرویس ها اتفاق افتاده است و انشاء الله با زیرساختهایی که امسال و اوایل سال آینده نهایی میشود، بتوانیم مدیریت تقاضا را در دست بگیریم و تنوعی از سرویسهای تحول یافته و یکپارچه دولت را ارایه کنیم.